Typisch Holland
Bijgewerkt: 13-Jan-2014
Buienradar
Amsterdam
Buienradar Amsterdam

Molens

Nederland molenland

MolenEr zijn landen in de wereld waar meer molens staan dan in Nederland. Toch zijn de Nederlandse molens wereldberoemd. Toeristen in Nederland kopen vaak souvenirs van molens. De molens uit andere landen zijn niet zo beroemd. Hoe komt het nu dat juist de Nederlandse molens zo bekend zijn? En dan gaat het vooral om de poldermolens. Nederland staat in het buitenland vooral bekend als een land met veel water dat veel moeite moet doen om al dat water de baas te blijven. De poldermolens spelen een belangrijke rol in de strijd tegen het water. Veel buitenlanders vinden het heel bijzonder dat we hier molens voor gebruiken. Daarom willen zij graag met zo’n molen op de foto. Of kopen ze een souvenir van een molen.

Het aantal molens in Nederland

Er zijn nog ruim 1200 molens in Nederland. In Zuid-Holland staan de meeste molens: 220. Utrecht heeft de minste molens: 33. Ruim honderd jaar geleden waren er nog 10.000 molens. Deze molens werden ook echt gebruikt. Er zijn dus veel molens in Nederland verdwenen. De meeste molens werden afgebroken toen ze niet meer nodig waren. Tegenwoordig worden molens gelukkig niet meer zo snel afgebroken. In de molendatabase van De Hollandsche Molen kun je zien waar bij jou in de buurt een molen staat. Een bekend molendorp is Kinderdijk. Daar staan 19 molens bij elkaar. Nergens in de wereld vind je nog zoveel molens bijeen. Je kunt enkele molens in Kinderdijk ook bezoeken.

Behoud van de molens

Molens waren vroeger erg belangrijk voor Nederland. Helaas zijn er veel molens afgebroken. Gelukkig worden er nu niet meer ‘zo maar’ molens gesloopt. Bijna iedereen vindt het namelijk belangrijk om de molens te bewaren. Vereniging De Hollandse Molen werkt er al sinds 1923 hard voor om zoveel mogelijk molens in Nederland te laten bestaan. De meeste molens mogen niet meer zomaar gesloopt worden, omdat ze een monument zijn. En monumenten mag je niet afbreken. Voor het bewaren van de molens is veel geld nodig. Ook zijn er molenaars nodig die molens laten werken en dat ook aan bezoekers kunnen laten zien.

Wat is de functie van een molen?

Molens worden voor verschillende soorten werkzaamheden ingezet. Zo kennen we de poldermolen en de korenmolen: dat zijn nu nog de grootste twee groepen molens. Maar er zijn ook molens die gerst tot gort kunnen pellen, hout zagen, papier maken, olie persen uit zaden en kleurstoffen vermalen. Deze laatste groep molens worden industriemolens genoemd.

Poldermolens

De poldermolen bemaalt een polder. Het scheprad of de vijzel van de molen voert het overtollige water omhoog uit de polder in een rivier of kanaal. Een poldermolen staat dus in of naast een polder en bij een rivier of kanaal. Door de poldermolens kregen we meer land voor landbouw en woningen.

Korenmolens

Op korenmolens wordt graan tot meel gemalen. Dit meel is de basis van ons brood. Maar van meel kunnen we nog vele andere producten maken zoals pannenkoeken en pizza’s. Korenmolens hebben altijd één of meerdere verdiepingen waar onder andere de maalstenen liggen en het graan wordt opgeslagen.

Industriemolens

Deze molens worden voor allerlei verschillende doelen gebruikt. Zo zijn er molens die hout kunnen zagen (houtzaagmolens) of molens waar mee papier wordt gemaakt (papiermolens). Ook kan een aantal molens olie uit zaden persen (oliemolens), gerst tot gort pellen (pelmolens) of kleurstoffen fijnmalen (verfmolens). Op de Zaanse Schans vind je nog een aantal van dit soort molens bij elkaar.

De geschiedenis van de molen

Het is moeilijk te zeggen wanneer de eerste molens werden gebouwd.

Handmolens
In de Prehistorie gebruikte men al maalstenen of wrijfstenen, waarmee met de hand graan tot meel gemalen werd. Dit noemt men ook wel een handmolen.

Rosmolens
Later ging men andere krachten gebruiken om een molen te laten malen. Er kwamen molens waarbij het zware werk gedaan werd door een paard (ros).

Watermolens
In de Middeleeuwen ging men, daar waar het mogelijk was, op grote schaal gebruik maken van de kracht van het stromend water. Dit water zet de raderen van de watermolens in beweging. Deze werden veel gebouwd waar (snel)stromend water voor handen is. Dus in het oosten en zuiden van Nederland.

Windmolens
In het vlakke westen van Nederland bleef men zoeken naar een andere manier om molens te laten draaien. Vanaf de 11 e eeuw begon men windkracht te gebruiken. Men begon windmolens te bouwen waar het veel waaide, het vlakke deel van Nederland dus.

Poldermolens
Nederland is bijna helemaal vlak en ligt vaak lager dan de zee. Grote stukken grond waren drassig. Om het land te kunnen bewerken en bewonen moest men de grond droog maken. Dit deed men door middel van poldermolens die in de 16e en 17e eeuw ook grote meren droogmaalden.

Korenmolens
De korenmolen was en is nog steeds het belangrijkste molentype. Vanaf de 13e eeuw groeide de bevolking en werd de vraag naar graan steeds groter. Daardoor kwamen er steeds meer korenmolens bij om het graan te malen. Tot op de dag van vandaag zijn er nog veel korenmolens over die nog kunnen malen.

Industriemolens
Bij iedere grote stad ontstonden in de 17e en 18e eeuw industriegebieden. Dit betekende een groep molens bij elkaar, altijd goed te bereiken via het water. Ze zaagden hout (voor de huizen en de schepen), stampten oliehoudende zaden (voor de lampenolie) of vermaalden kleurstoffen voor verf. Zij hebben de basis gelegd voor de hedendaagse industrie van ons land.

Stoommachine en elektrische motor
De molens hebben heel lang hun werk kunnen doen tot aan het begin van de 20e eeuw. Door de opkomst van de stoommachine, de dieselmotor en de elektrische motoren, gingen steeds minder molenaars de molens gebruiken om te malen. De molens raakten in verval en werden vaak afgebroken. In de laatste honderd jaar zijn er zeker 9000 molens verdwenen.

Oprichting Vereniging De Hollandsche Molen
In 1923 wordt er een vereniging opgericht tot behoud van de molens: De Hollandsche Molen. Deze vereniging koopt vervallen molens en knapt ze weer op. Vanaf dat moment gaan steeds meer mensen inzien dat molens bij Nederland horen en niet mogen verdwijnen!

Bron: Vereniging De Hollandsche Molen